Veel gemaakte (denk)fouten: correlatie, causaal verband en de post hoc beredenering

Veel mensen (en zeker: soms doe ik het zelf ook) maken zich ‘schuldig’ aan het trekken van verkeerde conclusies op basis van een correlatie of een post hoc ergo propter hoc beredenering. We denken vaak dat een statistische samenhang ook een oorzakelijke samenhang is en dat is onjuist. Ook is een persoonlijke ervaring nog geen vaststaand feit. Om dit uit te leggen geef ik enkele voorbeelden.

Causaal verband

In een dorpje in de staat Californië komt de Californische condor veel vaker voor dan in andere dorpen. In het dorpje worden de laatste 20 jaar ook veel meer baby’s geboren. Sommige bewoners dichten dit toe aan de condor. Zij beschouwen de correlatie (meer vogels/meer baby’s) als een causaal verband (meer vogels zorgen voor meer baby’s). Dat dit onjuist is illustreert het volgende. Wetenschappers hebben de condorpopulatie in andere gebieden flink laten stijgen. Enkele jaren steeg de populatie van de vogel flink, maar de baby’s bleven uit. Er was dus geen oorzakelijk verband tussen de hoeveelheid vogels en de geboorte van baby’s in andere dorpen. Dit voorbeeld maakt duidelijk dat een correlatie dus niet per sé betekent dat er sprake is van een causaal verband. Sterker nog, meestal levert een correlatie geen causaal verband op.

Over het algemeen trekken we dus snel conclusies op basis van correlaties en dat is zoals eerder gezegd onjuist. Als je voortaan dus te maken krijgt met een statistisch verband, bedenk dan dat dit niet direct een oorzakelijk verband hoeft te betekenen. Vrouwen die geen make-up dragen zijn niet per sé vaker single door het niet dragen van make-up en ook al worden er in de zomer meer ijsje verkocht en stijgt het aantal verdrinkingen in deze periode, het heeft niets te maken met de ijsjes an sich.

Post hoc ergo propter hoc

Een andere veel voorkomende denkfout is de post hoc ergo propter hoc beredenering. Dit betekent letterlijk: na dit, dus door dit. Ook aan deze beredenering maken we ons vaak schuldig. Neem bijvoorbeeld de populaire inname van echinacea bij griep of verkoudheid gedurende de wintermaanden. Mensen die na enkele dagen koorts of griep de pilletjes nemen voelen zich vaak snel beter. En dan ontstaat de denkfout: ik nam echinacea in en mijn klachten verdwenen, dus komt het door de echinea. Onjuist! We weten namelijk helemaal niet of het wel echt door de druppels of tabletten kwam.

Hoewel, eigenlijk weten we dit wel: wetenschappelijk onderzoek laat namelijk geen oorzakelijk verband zien. In veel gevallen is er sprake van natuurlijk herstel of liggen er andere factoren aan de basis voor het verdwijnen van de klachten. De pro hoc ergo propter hoc beredenering wordt vaak gebruikt omdat we persoonlijke ervaringen (n=1) als leidend en waarheid gaan beschouwen en andere factoren buiten beschouwing laten. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat ervaringen van mensen niet juist kunnen zijn. Enige terughoudendheid met conclusies trekken is aan te bevelen.

Selwyn Donia

Selwyn Donia

Hybride ondernemer & bevlogen kennisdeler ● Webdesigner ● Arbeids(markt)vraagstukken ● Lettervreter pur sang ● Inspireert en ontwikkelt mensen ● Cut the crap ● Voormalig club- en radio-DJ (Radio Decibel & Dolfijn FM Curaçao)