Hoogbegaafdheid en (hyper)gevoeligheid
Hoogbegaafdheid en (hyper)gevoeligheid

Hoogbegaafdheid gaat vaak gepaard met een verhoogde gevoeligheid. Uit de literatuur valt op te maken dat ongeveer 80% van de hoogbegaafden bovengemiddeld gevoelig is. Deze gevoeligheid is volgens verschillende deskundigen te verklaren door de fysieke grondslag van hoogbegaafden, namelijk een heel scherp afgesteld neurologisch systeem. Ook zou het brein niet (of minder goed) in staat zijn om prikkels in het informatieverwerkingssysteem te filteren. De hersenen verwerken informatie die binnenkomt grondiger en nauwkeuriger.

Net als bij mensen met een gemiddelde intelligentie varieert de gevoeligheid en intensiteit. Zo is de één gevoelig voor licht en de ander voor medicatie of harde geluiden. Volgens hoogleraar psychologie Jaap Denissen (Universiteit van Tilburg) gaat de verhoogde gevoeligheid meestal gepaard met een lage(re) emotionele stabiliteit en een hoge openheid voor nieuwe ervaringen. Dit kan leiden tot stress, overprikkeling of psychische klachten.

In deze blog sta ik stil bij bekende en regelmatig gerapporteerde gevoeligheden bij hoogbegaafdheid.

Pyschomotorische (hyper)gevoeligheid

Psychomotorische hypergevoeligheid is een veel voorkomende sensitiviteit waar veel hoogbegaafden bekend mee zijn. Deze gevoeligheid uit zich in beweeglijkheid, snel praten, impulsiviteit, lichamelijke onrust (tics), slaapproblemen en gedrevenheid. Lang stil moeten zitten en rustig blijven is voor veel mensen lastig en kan leiden tot nog meer onrust. Ook werkloosheid, onderprikkeling of eenzaamheid kan deze gevoeligheid triggeren. Psychomotorische hypergevoeligheid kan geïnterpreteerd worden als ADHD, terwijl dit volgens deskundigen onderdeel kan zijn van de hoogbegaafdheid. Het is belangrijk dat er ruimte is voor verbale en fysieke activiteit, zowel op school als op het werk. De rusteloosheid kan soms doorslaan, bekend is dat veel hoogbegaafden een leven hebben van hollen en stilstaan.

Emotionele (hyper)gevoeligheid

Hoogbegaafden hebben meestal een complex gevoelsleven en een dynamische stemming. Ze zijn door de bank genomen sneller boos, gefrustreerd, angstig, verdrietig of blij. De emotionele hypersensitiviteit is waar te nemen bij zowel positieve als negatieve emoties. Verdriet wordt intens gevoeld, maar succes of blijdschap net zo. Veel hoogbegaafden geven aan dat hun gevoelsleven behoorlijk intens is.

Volgens de literatuur is ongeveer 80% van de hoogbegaafden sensitiever dan een gemiddeld mens en is ongeveer één op de vijf mensen bovengemiddeld sensitief.

Zintuiglijke (hyper)gevoeligheid

Hoogbegaafden hebben dezelfde zintuigen als ieder ander, maar hebben meestal wel andere zintuiglijke ervaringen. Veel voorkomende gevoeligheden zijn gevoeligheid voor aanrakingen, licht of geuren. Vaak is er ook sprake van een gevoeligheid voor kleuren, woorden, muziek en harmonie. Een bekend voorbeeld is de veelvoorkomende gevoeligheid voor labeltjes in kleding, wol, of te strakke kleding.

Intellectuele (hyper)gevoeligheid

Hoogbegaafden stellen al van kleins af aan veel vragen en meestal ook diepere vragen. Ze lezen veel en beperken zich niet tot één of twee kennisgebieden. De kennisinteresse is divers en kan per maand verschillen. Er is een onverzadigbare nieuwsgierigheid en wil om te weten/leren (libido sciendi). De intellectuele gevoeligheid uit zich in een sterke behoefte om te analyseren en er is vaak een preoccupatie voor logica, verklaringen en theorie. Intellectueel gevoelige hoogbegaafden zijn uiterst kritisch en kunnen haarscherp observeren. Keerzijde hiervan is dat ze als betweterig kunnen worden gezien en dat de (brede) kennis niet op waarde wordt geschat. Dit kan leiden tot stress, conflicten of eenzaamheid.

Dabrowski

De Poolse psycholoog en psychiater Kazimierz Dabrowski gebruikte de term overexcitabilities voor bovenstaande (hyper)gevoeligheden. Volgens hem zouden hoogbegaafden minder stimulans nodig hebben om een reactie in het brein op te roepen. De hersenen worden sneller geactiveerd en informatie wordt dieper verwerkt. De reacties hierop zijn veel heftiger dan gemiddeld en duren langer. Volgens Dabrowski is deze hypergevoeligheid een onderdeel van de persoon en sinds de geboorte aanwezig.

HSP

De bovengemiddelde gevoeligheid van bepaalde mensen wordt steeds vaker als HSP aangeduid. HSP staat voor hoogsensitieve persoonlijkheid. Ondanks dat deze term de lading goed dekt is er een soort cultstatus rondom HSP ontstaan en wordt het naar mijn mening te pas en onpas gebruikt. Het lijkt zelfs een hype te zijn. De HSP-coaches en HSP-experts schieten als paddenstoelen uit de grond.

HSP of bovengemiddelde gevoeligheid is niet bijzonder en zeker geen (spirituele) gave. Ik geloof dus niet in indigokinderen of nieuwetijdsgezwets. Een hogere gevoeligheid of overgevoeligheid valt mijns inziens gewoon onder neurodiversiteit. Zo ziet de wetenschap dat ook.

Ook is sensitiviteit of (hyper)gevoeligheid niet iets van de laatste jaren. Mensen zijn in de loop van de tijd niet per sé gevoeliger geworden. Sensitiviteit is van alle tijden en werd bijvoorbeeld in de jaren 30 van de vorige eeuw al beschreven door de Zwitserse onderzoeker en theoloog Eduard Schweingruber. Hij sprak over sensiblen menschen. Schweingruber rapporteerde dat deze mensen gevoeliger waren voor pijn en harde geluiden, veel emotioneler reageerden dan anderen, sneller vermoeid waren en erg konden opgaan in hun werk, maar ook meer tijd nodig hadden om te recupereren.

Bronnen

Wie zich in het onderwerp wil inlezen doet er goed aan selectief te kijken naar de bronnen. Er is over HSP en hypergevoeligheid  veel informatie te vinden, maar niet alle informatie is even betrouwbaar of feitelijk juist. Wees er dus bewust van dat er veel misinformatie, eigen interpretaties, aannames en fabels over sensitiviteit op internet te vinden zijn die wellicht een verkeerd beeld schetsen en kunnen zorgen voor confirmation bias.

Prof. dr. Elke van Hoof, verbonden aan de Vrije Universiteit Brussel, zette in de BeNeLux het wetenschappelijk onderzoek naar hoogsensitiviteit op de kaart en schreef er dit (goede) boek over. Sinds begin 2020 doen het Donders Instituut en het Radboud UMC onderzoek naar ervaringen van hooggevoelige volwassenen.

Selwyn Donia

Selwyn Donia

Veelzijdig en bevlogen ondernemer sinds 2003 • Deskundig in arbeids-, re-integratie-, sociale zekerheids- en personeelsvraagstukken • Arbeidsmarktcommunicatie • Webdesigner • Boekenwurm • Eigenaar van Recht365.nl en Middenrifbreukherstellen.nl • Partner www.arbeideninkomen.nl
Selwyn Donia

Selwyn Donia

Veelzijdig en bevlogen ondernemer sinds 2003 • Deskundig in arbeids-, re-integratie-, sociale zekerheids- en personeelsvraagstukken • Arbeidsmarktcommunicatie • Webdesigner • Boekenwurm • Eigenaar van Recht365.nl en Middenrifbreukherstellen.nl • Partner www.arbeideninkomen.nl

Wellicht vind je dit ook interessant!

Abonneer
Laat het weten als er
guest
0 Reacties
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties

ZULLEN WE CONTACT HOUDEN?