Ongeveer 2% van de mensen in Nederland is hoogbegaafd of hoogintelligent. Een hoogintelligent iemand heeft hoge intellectuele eigenschappen die niet altijd uit een IQ-test hoeven te blijken. Hoogbegaafde mensen zijn nieuwsgierig, hebben metacognitieve vaardigheden, zijn kritisch voor zichzelf en anderen en hebben vaak een goed gevoel voor humor. Ze denken en functioneren op een veel hoger niveau dan anderen en zijn vaak op meerdere vlakken bovengemiddeld getalenteerd. Moderne psychologen gaan uit van meervoudige, domeinspecifieke intelligentie die niet eenvoudig te achterhalen is door bijv. het doen van een IQ-test of assessment.
Daarnaast zijn IQ-testen zijn niet altijd valide, omdat hoogintelligente mensen vaak last hebben van dyslexie of extreme faalangst. Hierdoor komen intellectuele prestaties niet altijd tot uiting. Vaak is dit het geval bij hoogbegaafde kinderen. Deze leren snel en hebben vaak opvallend meer in hun mars dan leeftijdsgenoten, toch is dit niet op te maken uit een CITO toets en krijgen ze een veel lager schooladvies dat voor problemen kan zorgen.
Hoogbegaafden doen het in het algemeen goed in het dagelijks leven. Ze hebben in de meeste gevallen werk, een sociaal netwerk en hebben relatief weinig gezondheids- of psychische klachten. Voor psychologen, huisartsen en leraren zijn begaafde mensen een vak apart en worden ze niet altijd goed begrepen.
Kenmerken
Begaafde of hoogintelligente mensen zijn vaak snelle en slimme denkers. Ze zijn autonoom, nieuwsgierig, sensitief, emotioneel, creatief en gedreven. Hij of zij heeft plezier in creëren. Hoogbegaafdheid levert naast fantastische eigenschappen ook problemen op. Dit heeft vaak te maken met afstemmingsproblemen, omdat mensen bij wie dit speelt voor anderen lastig te doorgronden zijn.
De kenschets van begaafde mensen bevat de volgende kenmerken:¹
- hoogintelligent (denken)
- autonoom (zijn)
- hoogsensitief (waarnemen)
- gedreven, enthousiast en nieuwsgierig (willen)
- rijk gevoelsleven (voelen)
- scheppingsgericht (doen)
Om hoogbegaafd genoemd te worden moet iemand sowieso bovenstaande eigenschappen hebben, zij het niet van alles evenveel of extreem veel. Daarnaast zijn er nog steeds discussies of het IQ boven de 130 moet uitkomen.
Hoogintelligent (denken)
Hoogintelligent denken betekent onder andere dat mensen informatie snel opslaan, snel koppelen, snel oplossingen kunnen bedenken en snel kunnen schakelen. Deze mensen zijn vaak zeer analytisch en erg op inhoud of cognitie gericht. Meestal denken ze in beelden of metaforen en praten ze snel omdat ze ook snel denken. Als ze te weinig intellectuele prikkels krijgen worden ze ziek, gaan ze zich vervelen of met zaken bemoeien die hen niet aangaan. Vaak worden ze als arrogant of betweterig gezien.
Autonoom (zijn)
Begaafde mensen hebben meestal een eigen manier van denken en zijn hierin onafhankelijk. Ze gaan sterk op in eigen gedachten, werkwijzen en theorieën. Hierdoor hebben ze moeite met autoriteit en nemen ze gezag en protocollen alleen aan als het effectief of onderbouwd is. In de praktijk zien we terug dat deze mensen minder goed aansluiten op het werk, maar des te beter tot hun recht komen als ondernemer. Het komt ook voor dat ze zich erg goed aanpassen, slachtoffergedrag of passiviteit tonen. Begaafde mensen functioneren het best in een functie met veel vrijheid, ruimte voor inbreng en verandering.
Begaafde mensen hebben weinig boodschap aan autoriteit en dit is niet altijd makkelijk op de werkvloer. De klant, het probleem of de inhoud staan centraal, niet de relatie.
Hoogsensitief (waarnemen)
Begaafde mensen nemen meer en heftiger waar dan andere mensen. De overgevoeligheid voor prikkels heeft een keerzijde. Ze kunnen overprikkeld of snel geïrriteerd raken, angstig, somber of lastig zijn. Ook ligt (overdreven) gevoeligheid voor licht of geluid en zelfs een burn-out op de loer.
Zelf vergelijk ik het met het starten van de dag met één lege emmer terwijl er voor 3 emmers inhoud op je afkomt. Mindfulness en fysieke inspanning kunnen de overprikkeling verminderen.
Rijk gevoelsleven (voelen)
Begaafde mensen hebben een rijk gevoelsleven en zijn vaak erg empathisch. Ze voelen pijn en verdriet van anderen haarfijn aan en meestal ook mee. Ze voelen zich vaak anders en kunnen zich hierdoor afsluiten en eenzaam voelen. Ook kunnen ze worden gepest of onder druk gezet worden om prestaties te leveren die ze niet willen. Dit kan vooral in de schooltijd aan de orde zijn. Het aangaan van intieme relaties kan een probleem zijn voor begaafde mensen.
Gedreven, enthousiast en nieuwsgierig
Begaafde mensen zijn vaak creatief en gedreven. Ze zijn goed met beeld, geluid of taal. Voor bedrijven zijn ze interessant omdat ze vaak eigenaardige ideeën hebben die origineel, pakkend en succesvol kunnen zijn. Ze zetten zich voor meer dan 100% in en dit kan een valkuil zijn. Ze kunnen drammerig gevonden worden of mensen kunnen het idee krijgen dat ze een wit voetje willen halen of zich uitsloven. Dit is niet aan de orde.
De keerzijde is dat begaafde mensen vaak eigenwijs en perfectionistisch zijn. Dit kan niet altijd prettig zijn voor anderen en ze kunnen zichzelf hier ook door voorbijlopen. Depressie, angstgevoelens, faalangst en uitgeputheid kunnen dan hun deel zijn.
Scheppingsgericht (doen)
Begaafde mensen kunnen snel en veel creëren omdat ze over veel eigenschappen beschikken die dit mogelijk maakt. Ze kunnen een boeiend teamlid zijn in een marketingvergadering of innovatieclubjes. Prik dan wel door het feit heen dat begaafde mensen vaak rommelig, chaotisch en onsamenhangend over kunnen komen. Dit is het gevolg van hun snelle denken en enthousiasme.
Begaafde mensen kunnen als een bedreiging worden gezien. Collega’s of leiding kunnen gevoelens van jaloezie krijgen of zich bedreigd voelen, omdat ze vaak sneller promotie maken of eerder opvallen bij belangrijke beslissers. Je moet begrijpen dat begaafde mensen vaak hun gevoel volgen en er totaal niet op uit zijn om anderen te benadelen.
Tips om om te gaan met begaafdheid
Breng overgevoeligheid in kaart en zoek samen naar copinggedrag dat voor beide partijen prettig is.
Werk naar haalbare doelen zonder iemand in creativiteit in te perken. Dit kan ziekmakend zijn of voor veel vervelende gevolgen zorgen. Laat iemand niet minder gas geven maar omschakelen. Zet iemand zijn of haar talenten op ander vlak in.
Begrijp iemands situatie en ga in een werksituatie op zoek naar een plek waar talenten benut kunnen worden, met oog voor de valkuilen.
Bovenstaande artikel is een samenvatting van een artikel geschreven door Mw. Drs. S. Ronner, verschenen in het aprilnummer van Psychopraktijk. Mw. Drs. S. Ronner is klinisch psycholoog en organisatiedeskundige en coacht hoogbegaafden.
¹Uit: M.B.G.M. Kooijman – van Thiel (red.), ‘Hoogbegaafd. Dat zie je zo! Over zelfbeeld en imago van hoogbegaafden’. Ede, OYA Productions, 2008.
Relevante artikelen:
- Ben ik een hoog sensitieve persoonlijkheid (HSP)?
- Fantasy prone personality
- Waarom senioren je zonder schaamte in verlegenheid brengen..
- Verliefd? Zo houden je hersenen je voor de gek
Tags: Gedrag, Psychologie
erg goede samenvatting!
Waar zijn die 2% dan?? ik lijk wel de enige… ik zoek mensen van in de 20!
Waar en hoe kun je iemand laten testen op hoogbegaafdheid? Ik heb vermoedens dat mijn dochter dit is.
Hallo Anita, dit kun je bij een psycholoog laten testen als je die vermoedens hebt. Succes!
WAUWWWWWWW!!!
Wat een herkenning…
Door mijn jeugd ben ik heel erg gaan twijfelen aan mezelf…
Ik heb een zeer narcistische vader en die heeft me jarenlang voor idioot uitgemaakt…
Dit ben ik gaan geloven en is mijn overtuiging geworden…
Totdat mijn partner en mensen om me heen vertelde joh ben jij niet hoogbegaafd???
Ik heb hier telkens veel moeite mee omdat ik cito toetst mavo tetse en deze door veel problemen thuis en desinteresse niet een heb afgemaakt!!!
Dus ik bevestigde mijn eigen overtuiging!
Na veel gesprekken met een bevriende psychologe en pedagoge en vrienden ben ik er dus achter dat ik dus begaafd en zeer intelligent ben ondanks mijn dyslexie en faalangst.
Dit artikel heeft me weer een stapje op weg geholpen en leert me weer dat ik er ook mag zijn ondanks mijn “andere” denkwijze…
Ik ga vanaf nu proberen om het mooiste uit mezelf te halen…
Dank je wel voor deze eye opener !!!!
Ik weet sinds enige tijd dat ik hoogbegaafd ben en vind het lastig om hier mee om te gaan. Op het werk vinden mensen mij arrogant, vreemd of pesten ze mij weg. Ik ben nu 37 en ben al regelmatig van baan gewisseld omdat ik mij zelden ergens prettig voel. Psychologische hulp heeft weinig opgeleverd, om kort te zijn, alleen nog maar meer vraagtekens. Hoogbegaafd zijn is dus niet leuk, het maakt je leven tot een doolhof waarbij je er zoals in mijn geval alleen voor staat.
Ik zou graag mailen met mensen die net als ik hoogbegaafd zijn. Er is zoveel onbegrip over dit onderwerp. Ik ben er achter gekomen door een IQ-test en verschillende gesprekken met een psycholoog. Er gaat nog steeds vanalles mis in mijn leven en ziektebeelden heb ik niet, daar heb ik mij ook op laten testen. Hoogbegaafd zijn is echt niet zo leuk als sommige mensen denken. Weet wel, ik denk wel aan jullie!
Mocht er reactie komen, dan zal ik mijn e-mailadres geven.
Groet.
Reactie:
Hoogbegaafd zijn heeft ook een goede kant:
1)Je weet zelf wie je bent. Het deert niet wat een ander van je vindt
2)Je weet wat je wilt
3)Je hebt een eigen analyse, die je kunt onderbouwen
4)Je bent geen meeloper, maar heeft een eigen mening (goed overwogen en doordacht)
5)Doordat je analytisch bent, weet je wat je zegt en waarom je het zegt
6)Je volgt je eigen levensloop, die goed doordacht en overwogen is
7)Kortom, als je zelfvertrouwen hebt, dan is daar niets mee. Het heeft niets met arrogantie te maken, maar wie je zelf bent. Geen meeloper, geen hielelieker, geen betweter, geen arrogantie, maar PUUR JEZELF!
En als mensen je daarom mijden, komt niet omdat je anders bent, maar anders VOELT. Zij herkennen dit niet, mogelijkerwijs zitten ze op een andere frequentie. JAMMER DAN.
Nog even een reactie voor mensen die zich door hun hoogbegaafdheid eenzaam voelen:
1)De maatschappij toont ons voortdurend om ergens ‘bij te horen’. ‘Ergens bijhoren’ betekent ook dat je jezelf soms moet verloochen. Anders voordoen dan jezelf bent. Is erg vermoeiend. Doen wat anderen van je verwachten, van je willen, meedoen. Gesprekken op een lagere frequentie voeren (kan best gezellig zijn). Meer woorden gebruiken om alsnog begrepen te worden. Vaak intrepeteert men het ook nog verkeerd. Op den duur nemen zij het regie in handen, anders hoor je er niet bij.
Kun je dit volhouden? Nee, op den duur lijdt je aan identiteitsverlies. Gevolg: weer eenzaamheid.
2)Oplossing: zoek gelijkgestemden die je geestelijk kunnen ‘voeden’. Die op dezelfde frequentie communiceren. Betekent dat je maar een half woord nodig hebt om begrepen te worden. Dat geeft voldoening. Gevolg: het besef dat ‘eenzaamheid in je begaafdheid’ misplaatst is. Hoogbegaafden zijn niet anders dan anderen. Iedereen zoekt gelijkgestemden op. Kijk op een terras om je heen, dan zie je zoveel verscheidenheid aan ‘gelijkgestemden’. Wij zijn niet anders, wij zijn 1 van de ‘gelijkgestemden’. Alleen ons categorie is wat ‘dunner’, maar die zijn er wel.
3)Je kunt je wel aanpassen, onder die voorwaarde dat het nog acceptabel is, maar anders, JAMMER DAN.
Elise,
Zo waar, wat je schrijft!! Herkenbaar, behoudens het feit dat als de “hele wereld” je als “anders” ervaart en niet binnen de gangbare kaders past, gaat twijfelen. Ik, in ieder geval, sinds mijn jeugd en heb pas sinds kort “het licht” gezien. Daarvoor moest eerst de mosterd worden voor worden gevonden
Absurd dat alles wat hier geschreven staat precies op mij slaat.Plus dat een heleboel mensen zeggen dat ik toch wel een beetje anders dan anderen ben.Ben inderdaad ook benieuwd naar de rest van die 2%.Een soort reünie hiervoor opzetten of zo.Lijkt me prachtig 320.000“ mafkezen “ bij elkaar.
Stel je voor dat 2% van de wereldbevolking hoogbegaafd is.
Kun je een heel continent mee vullen.En iedereen begrijpt elkaar,lijkt wel “welkom in utopia“.
Er leuk om te lezen dit. Ik ben sinds vandaag http://www.platformhoogbegaafd.nl gestart. Daarmee wil ik een ontmoetingsplek creeeren voor hoogbegaafden.
Wellicht leuk om even een kijkje te nemen?