Steeds meer mensen kunnen zich steeds minder goed concentreren: ADHD of smartphoneverslaving?

Steeds meer mensen kampen met concentratieproblemen. Vraag leraren, rijinstructeuren of sportcoaches naar hun ervaringen met jongeren met betrekking tot het concentratievermogen van hun pupillen en de meesten zullen aangeven dat dit aan het afnemen is. Maar ook bij volwassenen wordt de afname van de aandachtsspanne waargenomen. Omdat de wereld snel verandert en de digitalisering volledig in onze levens is ingebed is het ook goed om stil te staan bij de nadelige gevolgen van deze ontwikkeling. Want deze gevolgen zullen in de toekomst voor ziekte, uitval, stijgende zorgkosten en maatschappelijke problemen zorgen. In deze blog sta ik stil bij de wetenschappelijke inzichten over de gevolgen van de snelle digitalisering, het stijgende gebruik van devices en de hieraan gekoppelde toename van psychopathologie.

Goudvis
Het was softwarebedrijf Microsoft Canada die in 2015 een rapport publiceerde (download) met de boodschap dat de aandachtsspanne van mensen tussen 2000 en 2013 met zo’n 33% was afgenomen, van twaalf seconden in 2000 naar acht seconden in 2013. Mogelijke oorzaak: de opkomst van digitale media en tablets/smartphones. Andere wetenschappelijke onderzoeken onderschrijven deze bevindingen met als conclusie: ons concentratievermogen begint rap af te nemen. Voor de eerste keer in het bestaan van de mens neemt niet alleen ons vermogen om te concentreren af, onze intelligentie is ook aan het dalen.

Er lijkt in de wetenschappelijke wereld steeds meer consensus te zijn over smartphone- en internetverslaving. Het zijn alleen de cijfers die variëren. Afgaande op verschillende publicaties kunnen we er dan ook van uitgaan dat zo’n 20 tot 40% van de Nederlanders leidt aan een smartphoneverslaving, waarbij jongeren en twintigers koploper zijn. Maar de verslavingsepidemie is pas begonnen en zal de komende jaren veel slachtoffers maken verwachten verschillende wetenschappers.

Fear of missing
Een groot deel van deze verslaafden leidt zelfs aan nomofobie (FoMO): gevoelens van angst en paniek als men niet continu bereikbaar is of als zijn of haar smartphone niet in de buurt ligt. Deze mensen hebben significant vaker last van gevoelens zoals angst, depressie, eenzaamheid, stress en ook kunnen zij minder goed onthouden en zich ergens op concentreren. De smartphoneverslaving geeft exact dezelfde symptomen die we ook waarnemen bij mensen die verslaafd zijn aan opiaten zoals cocaïne of heroïne. Niet echt verrassend: in het brein wordt dezelfde situatie waargenomen.

Concentratieproblemen
Één van de kenmerken van een smartphoneverslaving, door sommige wetenschappers al obsessive smartphone disorder genoemd, is het verlies aan aandacht en concentratie, precies zoals we dat bij ADHD zien. Wie de hele dag met een smartphone rondloopt heeft 30% meer kans op concentratieproblemen (Zheng et al., 2014). Een Duitse lerares schreef hier een brief over aan de Duitse neuroloog en professor Manfred Spitzer. Ze vertelde dat de kinderen in haar klassen eenvoudige lesstof steeds minder goed begrijpen en kunnen verwerken, ondanks het feit dat de materie vaak opnieuw wordt uitgelegd. Zo schrijft ze: “Momenteel zijn kinderen die de lesstof begrijpen geen regel meer maar uitzondering.” en “Proefwerken die we zes jaar geleden gaven zouden leerlingen van vandaag niet meer aankunnen, mijn collega’s voor Duits en Engels komen met vergelijkbare berichten”. De docenten gebruiken het woord ‘overload’ voor deze ontwikkeling. Jongeren krijgen steeds meer prikkels en vluchtige afleidingen waardoor ze steeds minder kennis kunnen opnemen en verwerken.

Verslaving
Smartphones en tablets hebben iets magisch en leiden bij kinderen en tieners snel tot verslaving. Hoe dit in zijn werk gaat wordt steeds duidelijker. Er is dan ook steeds meer wetenschappelijke kennis over de effecten van vergaande digitalisering op ons brein. Dit is precies de reden dat veel mensen uit de techindustrie hun kinderen opvoeden zonder (of met zo weinig mogelijk) tablets en smartphones en hun kinderen beperkt blootstellen aan digitaal onderwijs. Zo is het nooit een geheim geweest dat Steve Jobs, de overleden topman van Apple, zijn kinderen geen gebruik liet maken van zijn eigen producten. Hij en veel andere techbazen wisten ‘uit eerste hand wat de gevaren van technologie kunnen zijn voor kinderen’ en spraken hier in 2010 over tijdens een gesprek met New York Times journalist Nick Bilton.

“So, your kids must love the iPad?” I asked Mr. Jobs, trying to change the subject. The company’s first tablet was just hitting the shelves. “They haven’t used it,” he told me. “We limit how much technology our kids use at home.”

Steve Jobs tijdens een gesprek met Nick Bilton.

Het zijn echter niet alleen kinderen en tieners die obsessief smartphonegedrag vertonen. Uit een Amerikaans onderzoek kwam naar voren dat 69% van de volwassenen tenminste één keer per uur op zijn of haar telefoon kijkt. Meer dan de helft blijkt dit zelfs onderweg te doen.

Verwachte toename
Psychologen en psychiaters verwachten dat het aantal mensen met eerder genoemde klachten in de komende jaren zal toenemen. Niet zo heel vreemd aangezien het aantal apps en toepassingen voor smartphones nog steeds toeneemt, net als de tijd die we aan onze telefoons besteden. Ook zijn er wetenschappers, statistici en artsen die stellen dat smartphoneverslaving de ziekte van de toekomst wordt en de maatschappij veel geld gaat kosten en een niet eerder voorgekomen hoeveelheid zieke mensen gaat opleveren. De obsessive smartphone disorder is vooralsnog (nog) niet als diagnose  opgenomen in de DSM, het wereldwijde handboek van de psychiatrie. Gezien de maatschappelijke ontwikkelingen lijkt het mij niet geheel ondenkbaar dat smartphoneverslaving in welke vorm dan ook in de DSM-VI zal worden opgenomen, hoewel de publicatie van deze editie nog een kleine tien jaar op zich zal laten wachten.

Omdat de klachten zoals aandachtstekort en concentratieproblemen vooral kenmerken zijn van ADHD (maar ook depressie) verwacht ik dat het aantal diagnoses van deze aandoeningen zal toenemen zolang er nog geen andere diagnose kan worden gesteld ondanks dat verslaving in de DSM-V is opgenomen maar in de praktijk zelden wordt gelinkt aan obsessief smartphone gebruik.

Referenties
• Wolniewicz, CA. et al., (2017). Problematic smartphone use and relations with negative affect, fear of missing out, and fear of negative and positive evaluation. Psychiatry Res. 2017 Sep 25. pii: S0165-1781(17)30901-0. doi: 10.1016/j.psychres.2017.09.058.
• Spitzer, Manfred. (2015). Digiziek: Pleidooi voor offline leven. Amsterdam: Atlas Contact.
• Wallace, K. (2016, 3 mei). Half of teens think they’re addicted to their smartphones. Geraadpleegd op 18 oktober 2017, van http://edition.cnn.com/2016/05/03/health/teens-cell-phone-addiction-parents/index.html
• Attention spans, consumer insights, Microstoft Canada (2015). Binnengehaald op 19 oktober 2017 van http://www.prc.za.com/wp-content/uploads/2016/11/2015-Attention-Spans-Report-Microsoft.pdf.
• Barry, CT. et al., (2017). Adolescent social media use and mental health from adolescent and parent perspectives. J Adolesc. 2017 Sep 5;61:1-11. doi: 10.1016/j.adolescence.2017.08.005.
• Lam LT, Peng Z. Effect of Pathological Use of the Internet on Adolescent Mental HealthA Prospective Study. Arch Pediatr Adolesc Med. 2010;164(10):901–906. doi:10.1001/archpediatrics.2010.159
• Alter, A. (2017) Super verslavend: waarom smartphones, apps en social media zo verslavend zijn en wat je eraan kunt doen. Amsterdam: Maven Publishing.

Bevlogen & veelzijdig | Uitgever rechtblog.nl | (Arbeids)recht | Onderzoeker | Wetenschap | Kenniscentrum Winterdepressie | Boekenwurm | Kritisch burger | Libido sciendi

Geef gerust je mening!

Wees de eerste met een reactie

Houdt mij op de hoogte van
avatar
wpDiscuz